Joshua Wong và sự trỗi dậy của sinh viên Hongkong

 
Vũ Đông Hà  – Năm 1989. Thiên An Môn. Joshua Wong chưa ra đời. 23 năm sau, 2012, người học sinh lúc ấy chỉ mới 15 tuổi, chưa biết lái xe, đã tạo nên cơn chấn động Thiên An Môn lần thứ hai khi anh dẫn đầu 120.000 sinh viên học sinh Hongkong xuống đường, chiếm đóng trụ sở văn phòng chính phủ để đòi huỷ bỏ đề án chương trình giáo dục áp đặt lên Hongkong mang đầy màu sắc cộng sản từ Bắc Kinh.
Cuộc xuống đường 2012 là kết quả của phong trào Scholarism được thành lập trước đó 1 năm bởi Joshua Wong và vài người bạn. Tất cả đều như Joshua, ở vào lứa tuổi 14 và là những người lãnh đạo một phong trào dân chủ trẻ tuổi nhất của lịch sử Hongkong.
Người học sinh trẻ tuổi gầy gò, mang kính cận này được xem là một trong những nhà hoạt động chính trị kiên cường nhất của Hongkong và bị truyền thông Bắc Kinh dán nhãn là một tên cực đoan. Sau 2 năm gầy dựng phong trào Scholarism, anh đã đánh thức khối học sinh, sinh viên Hongkong trỗi dậy – những người chỉ 5 năm trước đó rất ù lì, dị ứng với chính trị. Joshua cùng với khoảng 300 thành viên học sinh của phong trào đã kéo được đồng bạn của họ bước ra bóng tối, tạo sự quan tâm chính trị bằng hồi kẻng đầu tiên: nền giáo dục áp đặt lên các bạn đang có vấn đề! 
Tháng 6, 2014 Scholarism thảo một bản kế hoạch cải tổ hệ thống bầu cử tại Hongkong và đạt được hơn 1/3 ủng hộ của thành phố trong một cuộc trưng cầu dân ý bán chính thức. Từ vấn đề giáo dục để đánh thức nhau, Joshua Wong và Scholarism bước vào công cuộc tranh đấu cho dân chủ.
Tháng 7, 2014 Scholarism tổ chức một cuộc tọa kháng lớn dẫn đến việc hơn 500 học sinh bị tạm giam.
Tháng 9, 2014, Scholarism vận động học sinh, sinh viên đồng loạt bước ra khỏi lớp học để gửi một thông điệp tranh đấu cho dân chủ đến Bắc Kinh. Cuộc “bãi lớp” của những học sinh 17 tuổi lãnh đạo phong trào này đã được sự hỗ trợ rộng rãi của dân chúng cũng như các thầy cô giáo.
Phối hợp với Liên hội Sinh viên Học sinh, Scholarism đã huy động hơn 13.000 học sinh bắt đầu một tuần lễ tẩy chay các lớp học, toạ kháng tại khuôn viên đại học và chuẩn bị cho một cuộc biểu tình lớn vào ngày 1 tháng 10 được dự trù tổ chức bởi phong trào dân chủ Occupy Central.
Ảnh AFP
Tối thứ 7 ngày 28 tháng 9, 2014, 60.000 người bắt đầu tổ chức tuần hành và tìm cách nối kết với những người đang toạ kháng tại trung tâm văn phòng chính phủ. Từ những đòi hỏi về giáo dục, Scholarism đã kết hợp với các phong trào dân chủ khác để cùng tranh đấu cho một mục tiêu chung: phản đối luật bầu cử trong đó những ứng viên cho các chức vụ cao cấp tại Hongkong phải được chọn lựa bởi Bắc Kinh để phục vụ cho đảng cộng sản; đòi hỏi Hongkong có toàn quyền về bầu cử và quyền chọn lựa ứng viên độc lập với Bắc Kinh.
Chủ nhật ngày 28 tháng 9, 2014. Khí thế bùng lên như vũ bão của sinh viên học sinh đã khiến các lãnh đạo phong trào quyết định bắt đầu chiến dịch bất tuân dân sự trên toàn Hongkong sớm hơn dự kiến. Đồng hành với sinh viên học sinh là những nhà hoạt động dân chủ lão luyện như giáo sư Chan Kin-man – đồng sáng lập viên của Occupy Central và Đức Hồng Y Joseph Zen với lời tuyên bố “Đây là lúc chúng ta phải cho thấy chúng ta muốn được tự do chứ không chịu làm nô lệ, là lúc mọi người phải đoàn kết”.
Từ Bắc Kinh, lệnh được ban hành là mọi cuộc tuần hành, biểu tình phản đối của người dân Hongkong được xem là bất hợp pháp. Cảnh sát dùng khói cay, hơi tiêu và dùi cui để trấn áp người biểu tình. Cùng lúc, một thủ thuật quen thuộc được thấy ở Việt Nam: mật vụ giả dạng thường dân trà trộn vào đoàn biểu tình, lực lượng an ninh sắc phục lẫn thường phục cô lập những thành phần nòng cốt của phong trào và ngăn chận những kết nối của họ với đám đông quần chúng. Tính đến đêm Chủ nhật, theo cảnh sát đã có 38 người bị thương, hơn 150 người bị bắt giam, trong đó có Joshua Wong.
Ảnh Getty

Ảnh CNN

Sự trỗi dậy của sinh viên học sinh Hongkong không dừng lại ở quần đảo có tên gọi là Cảng Thơm này. Mối lo ngại của Bắc Kinh là nó sẽ vượt đại dương và lan toả khắp lục địa Trung Hoa. Hình ảnh của cậu sinh viên 17 tuổi Joshua Wong đang là biểu tượng của trách nhiệm công dân, ý chí kiên cường và lòng bất khuất của người dân Trung Hoa.

Xem trực tiếp truyền hình cuộc biểu tình tại Hồng Kong qua kênh YouTube.

***************************************************************************************************** 

Sinh viên HK ‘lý tưởng mà không ảo tưởng’

Khu Admiralty ở Hong Kong kín người biểu tình

“Tôi ở khu vực biểu tình suốt 30 tiếng đồng hồ, mệt đến độ tôi chóng mặt và phải ra ngoài chợp mắt một tiếng. Bây giờ xung quanh tôi trông ai cũng rất mệt mỏi vì có nhiều người giống như tôi – nhiều người chưa ngủ tẹo nào trong suốt 50 tiếng vừa qua”.

Đó là nội dung tin nhắn voice gửi qua Whatsapp của Stephanie Cheung, sinh viên trường ĐH Baptist (Hong Kong) tường thuật trực tiếp cho tôi tình trạng của cô và các bạn trong cuộc biểu tình của học sinh, sinh viên ở khu trung tâm thành phố.

Giọng cô bị ngắt quãng bởi những tiếng ho khan. Tôi nghe thấy rất nhiều tiếng ồn, hò hét của đám đông xung quanh cô và cả tiếng diễn giả nói trên loa tiếp tục phát động sinh viên biểu tình.

Stephanie là một trong số hàng ngàn sinh viên trong suốt một tuần qua đã bãi khoá biểu tình ngồi ở khu trung tâm Hong Kong để phản đối đề xuất của Bắc Kinh đề cử người đứng đầu đặc khu hành chính này.

Có thể coi cô sinh viên năm thứ ba trường đại học Baptist này như một đại diện cho một bộ phận thế hệ 9X của Hong Kong: hiểu biết chính trị sâu sắc, nhiệt huyết nhưng tỉnh táo, rành công nghệ và sử dụng thành thạo mạng xã hội như một phương tiện truyền thông chính yếu.

Cô cũng như rất nhiều sinh viên, học sinh khác đã phải vượt qua không ít rào cản để tham gia cuộc biểu tình quy mô này. Nhiều người vấp phải sự phản đối của gia đình, lo sợ cho sự an toàn của họ cũng như cho rằng họ nên chú tâm vào việc học hành thay vì đi tham gia những chuyện bao đồng. Nhiều người phải nghỉ học và bỏ thi. Một tuần dầm mưa dãi nắng ở sân trường ĐH Trung Văn Hong Kong và khu trung tâm thành phố khiến sức khoẻ của họ giảm sút.

Tuy nhiên tất cả những yếu tố đó, cùng với áp lực từ lực lượng cảnh sát yêu cầu họ giải tán cũng như thái độ phớt lờ của Trưởng đặc khu hành chính Lương Chấn Anh trước yêu cầu ra mặt đối chất, cũng không làm suy chuyển mức độ nhiệt tình của họ.

Thậm chí nhiều học sinh trung học cũng tỏ ra không thua kém độ nhiệt huyết với các anh chị sinh viên khi tình nguyện bãi khoá một ngày để ra biểu tình ủng hộ các đàn anh đàn chị, vừa ngồi biểu tình vừa vác sách vở ra tranh thủ học bài. Những người ở lại trường học thì cài ruy băng vàng lên áo để biểu hiện thái độ phản đối với đề xuất của chính phủ Trung Quốc.

Nhận thức chính trị sớm

Vì sao học sinh, sinh viên Hong Kong có nhận thức và nhiệt huyết tham gia chính trị sớm như vậy?

Tôi trao đổi với ông Nguyễn Thành Trung, Nghiên cứu sinh Tiến sỹ ngành Khoa học chính trị trường ĐH Baptist (Hong Kong), người đang nghiên cứu về quan hệ Việt-Trung và đã giảng dạy cho nhiều sinh viên Hong Kong.

Ông nói: “Do thể chế chính trị Hong Kong khuyến khích tự do ngôn luận, tự do học thuật, không có rào cản đối với các quan điểm chính trị hay học thuật khác nhau, chính vì vậy sinh viên được tiếp xúc với nhiều quan điểm tự do cấp tiến từ sớm.”

“Các giảng viên đại học hầu hết cũng tốt nghiệp tiến sỹ từ các trường Đại học phương Tây. Ngoài ra, hệ thống truyền thông cũng không bị kiểm duyệt nội dung chính trị từ nhà nước.”

Ông Trung cũng cho rằng các phong trào, hay đảng phái dân chủ cũng có nhiều chương trình thu hút học sinh, sinh viên.

Bên cạnh đó, giới trẻ cũng bị hấp dẫn với mục tiêu, lý tưởng của các phong trào này.

“Có thể nói, môi trường chính trị khá cởi mở và sự phát triển của các hội đoàn dân sự, đảng phái dân chủ, cộng với sức ép ngày càng lớn từ Trung Quốc đại lục đã góp phần làm cho học sinh, sinh viên Hong Kongcó ý thức cao hơn với các thế hệ cha ông trước đó.”

Một đặc điểm nổi bật nữa của thế hệ trẻ Hong Kong là xu hướng cập nhật thường xuyên với mạng xã hội, được coi là kênh thông tin phổ biến và đáng tin cậy nhất của họ. Hong Kong là quốc gia với số lượng báo chí rất lớn so với dân số chưa đến 8 triệu người, tuy nhiên khi tôi hỏi những nhà hoạt động từ U20 đến U40, họ đều nói họ có truy cập thông tin từ những trang tin, diễn đàn riêng chứ không hề dựa vào báo chí chính thống.

Sinh viên Hong Kong thường xuyên cập nhật mạng xã hội

Theo ông Michael Cheng, ủy viên ban chấp hành của Đảng Lao Động Hong Kong, người đã có thâm niên hơn 10 năm hoạt động trong các tổ chức xã hội dân sự, Internet và mạng xã hội đã là chất xúc tác quan trọng thúc đẩy phong trào hoạt động chính trị của học sinh sinh viên.

Thông qua mạng xã hôi, các học sinh sinh viên tìm đến nhau, xây dựng website, sản xuất chương trình phát thanh, truyền hình… để truyền đạt thông tin cho nhau và thiết lập mạng lưới quan hệ. Nhờ các kênh này, những tổ chức học sinh, sinh viên như Scholarism nhanh chóng thu hút sự tham gia của hàng nghìn sinh viên.

Từ những hoạt động đoàn thể này họ càng trui rèn được khả năng tư duy phản biện cũng như lãnh đạo và tham gia các hoạt động có tổ chức, quy mô bài bản. Cuộc biểu tình phản đối áp dụng chương trình giáo dục công dân và đạo đức vào năm 10/2012, do thiếu niên (lúc đó) 15 tuổi Hoàng Chi Phong (Joshua Wong) lãnh đạo quy tụ khoảng 100 ngàn nguời tham gia là một ví dụ cụ thể.

Điều đáng ngạc nhiên là ở tuổi được coi là “ăn chưa no, lo chưa tới”, học sinh sinh viên Hong Kong đã chứng tỏ là lực lượng huy động toàn bộ xã hội tham gia biểu tình hiệu quả.

Ông Michael Cheng giải thích: “Không phải cứ phản đối chính phủ là chúng tôi ở cùng một phe hết. Các tổ chức khác nhau lại có mục tiêu và tôn chỉ khác nhau, đôi khi không đồng thuận với nhau. Nếu một tổ chức như Đảng Lao Động đứng ra kêu gọi biểu tình, thành viên các tổ chức khác sẽ cho rằng chúng tôi có mục tiêu riêng không đại diện cho lợi ích của họ. Với sinh viên thì khác. Họ còn trẻ, chưa có tính toán tư lợi, chỉ thuần tuý hoạt động vì lý tưởng, vì vậy họ nhận được sự ủng hộ của nhiều cá nhân và tổ chức khác nhau.”

Mức độ ảnh hưởng của sinh viên Hong Kong đã thực sự được khẳng định trong ngày 28/9 khi thủ lĩnh tổ chức Chiếm lấy khu Trung Tâm, ông Benny Tai, đã phải cấp tập phát động chiến dịch bất tuân dân sự sớm 3 ngày để tiếp nối ngay làn sóng biểu tình của hàng ngàn sinh viên vừa kết thúc, thay vì đợi đến ngày 1/10 như dự định.

Lý tưởng nhưng không ảo tưởng

Chung San Ho (trái) và Stephanie Cheung, sinh viên đại học Baptist ở Hong Kong

Tôi hỏi Stephanie và San Ho vào ngày thứ Sáu, ngày cuối của cuộc biểu tình sinh viên, các bạn muốn đạt được điều gì khi được tự bầu cử người đứng đầu Hong Kong?

Câu trả lời không mấy ngạc nhiên của những sinh viên ngành chính trị học là: Tôi muốn công bằng xã hội: ngay cả những người nghèo nhất trong xã hội cũng có thể sử dụng lá phiếu để thay đổi cuộc sống của mình, thay vì để quyết định đó vào tay một số kẻ giàu.

“Thực ra số lượng những sinh viên biểu tình như chúng tôi không phải là quá nhiều. Nếu bạn đến cả các trường đại học chứ không chỉ đến khu vực biểu tình, bạn sẽ thấy một bức tranh khác về lần bãi khoá biểu tình này so với những gì báo chí đang mô tả. Nhiều sinh viên vẫn đến lớp như thường, công đoàn cũng ra sức vận động biểu tình nhưng không phải ai cũng tham gia. Chúng tôi đã quy tụ được thêm nhiều người, nhưng chúng tôi cần nhiều, rất nhiều hơn thế.” San Ho nói.

Khi tôi hỏi, họ có tin rằng phong trào biểu tình của học sinh sinh viên có thể thay đổi quyết định của Bắc Kinh không, cả Stephanie và San Ho đều lắc đầu.

“Cơ hội là rất mong manh. Tuy nhiên, với chúng tôi, ý nghĩa quan trọng nhất của lần biểu tình này là thay đổi nhận thức của của chính mình và người khác. Bằng việc ra khỏi lớp học, ra khỏi quỹ đạo thói quen hàng ngày, chúng tôi có cơ hội tự nhìn lại mình và tự vấn mình, nên làm gì và hy sinh gì ở bản thân để đấu tranh cho một nền dân chủ thực sự của Hong Kong.”

Advertisements

Góp ý

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s